|
Gràtzias a is testimonias de is betzos de bidda e a is fotografias semus rennèschidos pro su bonu a torrare a su chi fiat su bestire (SA BESTIMENTA o BESTENSA) de is òmines de su XVIII sèculu. Is òmines in Elini ant portadu sa bestimenta finas a is annos '30 de su noeghentos. Tando sos òmines si poniant a BERRITA de pannu nieddu, abbassada in fronte e dda lassaiant calare finas a is palas. Sa CAMISA fiat bianca in trambichi, unu cotone finu e su CABESSU de su tzugru ddu cosiant a manu e serraiat cun is BUTONES, chi fiant de oro. S'abbutonada in petorra fiat cuada dae su NOTARI, una feta de cotone cun su ricamu a manu chi partiat dae su tzugru e lompiat a sa bentre e giughiat in sas bandas sas PINNIGHEDDAS, chi faghiant sa camisa meda elegante. Sas mànigas longas e lascas agabaiant cun su BURSINU chi abbarraiat tèteru e ladu, cun duos traos adatos a bi pònnere is gemellos. Su COSSETO o GIACA IRMANIGADA (ismanigada). Fiat comente unu gilet de oe e ddu bistiant in pitzu de sa camisa. Fiat in pannu nieddu INDURAU (induradu, refinadu) cun una friseta de velludu, de seda o de lana, e portaiat su de palas prus pagu induradu ca non si depiat de bìdere pro more ca abbarraiat suta de sa giubba. S'abbutonada de mesu si faghiat pretziosa cun sos butones de prata. SA GIUBBA fiat de pannu nieddu cun s'ispetorròngiu cuadradu. Abutonaiat a s'ala de manca de sa petorra a butones de oro o a munedas. Su burtzu fiat in velludu nieddu o de seda e is busacas in diagonale ddas orulaiant a velludu o a friseta de lana niedda. Sa RAGA bianca fiat pro s'istade e fiant pantalones de linu meda lascos chi arremangaiant a intro de sos CARSONES o ddos portaiant in pitzu. Sa RAGA DE LANA dda portaiant in s'ierru. In pitzu de sos pantalones bestiant unu saitzeddu de pannu nieddu, oruladu cun una feta niedda, atanada, rùbia o niedda e portiat sas busacas a is bandas e una fasca chi serbiat comente chintòrgia. Is CARSONES fiant cambaleddos de orbache nieddu cun una feta de pannu, de su matessi colore de s'oruladura de sa raga de lana. Imboligaiant totu sa camba e agabaiant in pitzu de su cosìngiu de pedde, a gasi pro cugugiare su cambutzu. In sa parte de palas bi teniat una isperradura pitzica tenta a cordoneras permitiant de dd'aguantare a sa camba.
Fiat de medas colores: niedda, bianca, colore de binu, colore de castàngia, grogàngiu e peri su murru impreaiant is fèminas pro acrobare sa fardeta a su giponeto. Inoghe naramus totu sas partes de sa bestensa de is fèminas chi si bestiant, èsseret pro sa festa, èsseret su pro cada die. Su COLORE fiat unu tzàpulu o tiagiola chi si betaiant in conca a forma cuadra, cun sa parte de mesu de pannu ruju e is oros nieddos, addechidadu dae unu mongile de prata a forma de cadena, achirradu a is CÀNCIUS (cantzos) chi fiant de prata etotu. Is fèminas betzas de oe narant ca si impreiat pagu, a ònni contu cada die si poniat su PANNIXEDDU (pannigheddu), prus lestru (su chi portant galu oe is fèminas betzas e sas fiudas). Su CIPONETO (su cosso) si ddu poniant in pitzu de sa camisa e fiat meda iscolladu e si firmaiat a suta de su sinu a ùnchinos de prata. Sa fardeta antiga fiat de lana e de colore de binu cun una feta atanada ricamada in s'oru (URU – elin.) de suta, cun frores de s'amprària de su pramu. Sa fardeta antiga giughiat GÀIAS mannas (petos), sa noa pitzicas in tames. De fatu, ponende fatu a sas modas noales, peri sas fèminas de Elini aiat mudadu caleguna parte de sa bestensa. In sa prima parte de su Noeghentos si presentaiat a gasi:
Su SCIALLU DE CONCA o DE IMBÒDDIU: in seda in colore de binu o colore de cafèo ddu poniant pro pigare parte a sa missa o pro festas e ocasiones de importu. Fiat retangulare e mannu, recamadu e oruladu cun fràngias. Si ddu betaiat in conca e mantèsiu cun un'agu imbovada a suta de s'AGULLA DE CONCA, chi fiat una mustra, un'ispilla, e cugugiaiat is palas.
De impreu de cada die fiat in tames su MUCADORE O PANNIXEDDU, chi fiat prus minore de s'isciallu, chi oe etotu est impreadu pro ònni ocasione. Podiat èssere de seda o de Tibet, una lana de prètziu de diferentes colores.
Sa CAMISA podiat èssere tèssida in tela de cotone o in trambichi assimigiaiat meda a sa de is òmines: CABESSU, NOTARI (feta recamada de is duas petorras de sa camisa chi si obiant in mesu) e PINNIGHEDDAS abbelliant peri sa camisa de fèmina, galu prus ecisosa pro more de is butones de oro e is agùgias a forma de fògia. A suta agabaiat lasca e dda firmaiant cun sa gunnedda de suta o SUNTANU. Sas mànigas lungas e ampras in versione de istade e de ierru agabaiant in su burtzu cun sa PULÀNIA, irrichida cun una randa fata a manu.
Su CIPONE o CIPONETO. Subra sa camisa bestiant unu gilet, de sa matessi istofa de sa fardeta, induradu cun su CUNCORDU (frisetas de seda), fiat meda iscolladu e si firmaiat a suta de su sinu a cantzos de prata.
Su SUNTANU fiat sa fardeta o camisa de suta de tando, fiat biancu e podiat èssere de cotone de pisantinu o in linu biancu. Fiat unu canteddu prus curtzu de sa fardeta, ddu firmaiant cun duas cordoneras de cotone.
Sa FARDETA, fiat de seda o lana o Tibet e dda crobaiant a su CIPONETO e fiat longa a cugugiaret su burtzu de su pee. Giughiat medas pìnnigas e dda firmaiant in sa chinta cun duas cordoneras. Colende is annos is fèminas aiant cambiadu sa fardeta antiga cun sa FARDETA DE ANDIANA, de fantasia a frores, chi si poniant cada die in domo puru.
S'ANTALENA totunu a unu deventale de coghina ma longu cantu sa fardeta donaiat elegàntzia a totu sa bestensa. Fiat de seda o in rasu pro sas festas e in istofa de pagu prètziu pro s'impreu de cada die, si dda poniant in pitzu de sa fardeta e fiat de cumbènia mascamente pro trabballare in su campu. |
Torrade a sa primu pàgina