|
S'Ufìtziu bolet donare una manu de agiudu pro issòrvere sa chistione de sa dilalia chi ddu est oe in die in Sardigna. Su sardu, limba istòrica de su pòpulu sardu, connota dae sa lege 15.12.1999 n.482 de s'Istadu, ruta nch'est in unu status de limba allegada dialetalmente e informalmente ebbia, istrecada dae sa limba ufitziale (s'italianu) in dònnia tretu de sa vida culturale, economica, iscolàstica. Semus addae dae una realtade de bilinguismu, comente su chi b'est in àteras regiones istòricas europeas, comente sa Catalùnia.
Inoghe s'economia tertziària nd'at boddidu totu sos aderetzos linguìsticos dae sa limba chi s'est megiorada bia a sa modernidade: s'italianu, chi ddu torrant a annoare die cun die gràtzias a su trabballu de cumissiones linguìsticas e de càmbios culturales chi dda poderant una limba bia e noale. Su sardu non at tentu s'agiudu de una boluntade polìtica forte de ddu chistirent e mudarent pro is tempos noos, tando sighimus a dd'imparare e a dd'inditare comente dd'amus connotu in antis de s'industrialisatzione, dae prima de mudare s'economia ocidentale pustis sos annos '60.
Pro more de custu in medas giughent sa bidea ca sa limba sarda siat “antiga” e chi “fatzat pagu” pro su tempus de imoe. In beridade, est chi dd'at fartau unu protzessu de annoamentu chi dda batiret a èssere una limba pro allegare de tennologia, arte, literadura, sièntzia. In su tretu nostru depimus incarrerare unu caminu pro lòmpere a ddu fàghere bìdere a totu sos citadinos nessi pro iscritu, pro fàghere cumprèndere ca su sardu podet èssere limba noale che totu sas àteras; e in prus pro fàghere bàlere su deretu de su sardu a èssere presente e èssere allegadu e iscritu che s'italianu, segundu sa lege 482/1999 etotu.
Sas limbas, narant is linguistas, giughent non feti informatziones, ma mascamente balores. Custos nos perdimus chi sighimus a pensare a su sardu petzi comente limba “pedrale”, diferente dae bidda a bidda (ca in prus totus ischint ca est diferente dae persone a persone!), galana in s'allegare ebbia, etc.
Oe in die sas limbas bivent petzi si ddas iscrient e ddas cumprendent, si funt simples e làdinas e bonas pro sa civilidade tennològica. Si in prus sunt presentes in iscola tando ddas bidimus comente limbas ufitziales, ca donniunu de nois bolet inditadu, e pro imparare sistemas linguìsticos cumprios pro un'impreu ufitziale e sientìficu bolimus annos e annos de iscola, in contu de custu balet sa letzione de s'italianu e de cale-chi-siat àtera limba.
Su sardu est galu sa limba de sa sociedade e de su mundu simbòlicu nostru, de cando tratamus, de cando trabballamus, de cando imparamus e inditamus is balores de sa cultura nostra. Sa limba s'est pesada in sa buca e in su coro de sa gente in chentas e chentas de genias dae ora manna, e galu depet de bìvere ca semus nois etotu.
|